Tibetaans Dodenboek

Het Tibetaans dodenboek (Tibetaans: Bardo Thödol) is de naam die in het Westen gegeven is aan de vertaling van een deel van een verzameling van honderden teksten, namelijk het deel over sterven en wedergeboorte.

Tibetanen kennen dit als Het Grote Boek van Natuurlijke Bevrijding door te Begrijpen in de Tussenstaat, als De Grote Bevrijding door Horen in de Overgangsfase van de Dood, als De Natuurlijke Bevrijding door op de Vreedzame en Toornige Boeddha-vormen te Mediteren of als De Kringloop van de Vreedzame en de Toornige Godheden.

Naast teksten over de drie bardo's, ofwel overgangsfasen van het sterven en wedergeboorte bevat de verzameling beschrijvingen van de drie andere overgangsfasen: het leven, de droom en meditatie.

Essentie van de tekst
Het wordt in de traditie gebruikt als een stervenstekst, die luid opgezegd wordt in de aanwezigheid van een stervend of overleden persoon. De tekst beschrijft het proces van overlijden en wedergeboorte in termen van de drie overgangsfasen of bardo's (bar do betekent letterlijk tussen twee). De eerste en kortste fase is de bardo op het moment van de dood, wanneer een diepe staat van bewustzijn, het heldere licht verschijnt (chi kha í bar do) Als de stervende in staat is dat als realiteit te herkennen, wordt hij onmiddellijk bevrijd van het wedergeboren worden. Indien dat niet het geval is - en dat geldt voor vrijwel iedereen - begint de tweede staat van bardo (chos nyid bar do) Het verloren gaan van de persoonlijkheid als gevolg van het overlijden onthult een nieuwe realiteit. Deze keer niet als een helder licht, maar in de vorm van een mandala van 58 toornige godheden en een mandala van 42 vredelievende godheden. Deze godheden verschijnen in het bewustzijn van de overledene in de dagen na het overlijden. Als ook deze realiteit niet herkend wordt - en dat geldt opnieuw voor vrijwel iedereen - breekt de derde bardo aan (srid pa i bardo). Dat is de bardo van het mundane bestaan waar men opnieuw wedergeboren wordt in één van de zes sferen: goden, halfgoden, mensen, dieren, hongerige geesten of in de hel.

Betekenis
De toestand die we dood noemen, wordt beschreven vanaf de eerste ervaringen tijdens het sterven tot aan het moment waarop een nieuwe incarnatie plaatsvindt, uiterlijk 49 dagen later; dit getal is echter symbolisch. Volgens de boeddhistische traditie kan het zelfs een aantal jaren duren voordat men opnieuw wordt geboren. Traditioneel werd deze eeuwenoude tekst hardop voorgelezen aan de stervende om hem de weg aan te geven om tot verlichting of tot een gunstige wedergeboorte te komen. Het Bardo Thödol zou hierbij helpen vermogens te ontwikkelen, die nodig zijn om de crisis van het sterven met vaardigheid en vertrouwen door te komen, waardoor deze levensfase niet als angstaanjagend, maar juist als vredig kan zou worden ervaren. Omdat alle visioenen en archetypische manifestaties die zich aan een overledene kunnen voordoen, worden gezien als projecties van diens eigen geest, zijn de gedetailleerde beschrijvingen daarvan in het Bardo Thödol zeer specifiek voor degenen die de yoga van de droomtijd hebben gevolgd, een filosofie van Naropa. Hieruit volgt dat zelfs niet alle Tibetanen noodzakelijkerwijs dus dezelfde visioenen ervaren, laat staan dat zoiets bij westerlingen het geval zou zijn. Het Bardo Thödol leert dat de doodservaring deel uit maakt van de zin van het leven, niet als ongewild feit, eens, in de toekomst, maar als een voortdurend bewust en bereid zijn, waardoor leven pas werkelijk mogelijk wordt.

Ouderdom
In het religieus perspectief werd het Bardo Thödol na eeuwenlang mondeling overgeleverd te zijn, in de 8e of 9e eeuw samengesteld door de Indiase mysticus Padmasambhava en op schrift gesteld door zijn partner Yeshe Tsogyal. In historische zin is het werk overigens pas in de 14e eeuw ontstaan, geschreven en samengesteld. Het werk is waarschijnlijk het bekendste voorbeeld van een terma uit de Tibetaanse literatuur.